Aralık ayının ilk yarısı Türkiye’de bilgisayarla ilgili akademik ve mesleki dallara (bilişim, bilgisayar ve yazılım mühendislikleri, vd.) büyük katkıda bulunmuş iki akademisyenin ölüm yıldönümlerine rast geliyor. Doç. Dr. Mustafa Akgül uzun bir hastalık döneminin ardından 13 Aralık 2017’de aramızdan ayrıldı, Dr. Necdet Bulut ise 26 Kasım 1978’de ülkücü katiller tarafından ailesiyle birlikte kurşunlandıktan sonra 8 Aralık 1978’de hayatını kaybetti. Her ikisi de bilgisayarların henüz yeni olduğu ve Türkiye’de bu konuda formel eğitimin başlamadığı dönemlerde lisans eğitimlerini başka konularda yapmışlardı. Mustafa Akgül lisans derecesini ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü’nde, yüksek lisans derecesini ODTÜ Matematik ve Yöneylem Araştırması Bölümü’nde yaptı. Doktorasını ise Kanada’daki McGill Üniversitesi’nden optimizasyon alanında aldı. Necdet Bulut, İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü’ndeki lisans derecesinin ardından ABD’deki Purdue Üniversitesi’nden lisans ve doktora derecelerini aldı. Bulut’un doktorası Türkiye kökenli bir akademisyenin bilgiişlem konusunda aldığı ilk doktora derecesidir. Akgül ve Bulut’un benzerlikleri sadece akademik hayatlarını değil siyasi düşüncelerini ve eylemlerini de içeriyor. Her ikisi de hayatlarının her döneminde güçsüzlerin yanında oldular, ellerinden geldikçe içinden çıktıkları halka katkı sağlamaya çalıştılar.

“İnternet’in babası”

Mustafa Akgül’ün en büyük katkısı yakın arkadaşlarıyla birlikte İnternet’i Türkiye’ye getirmesi oldu. Bu nedenle sadece mesleğin dar kapsamı içinde değil, çok geniş halk kesimlerinde de “İnternet’in babası” olarak biliniyor. Bundan daha az bilinen tarafı ise 12 Mart döneminde ODTÜ’deki eğitimi süresince içinde bulunduğu siyasi mücadele ve ODTÜ’nün şimdiki halktan yana yapısına olan katkıları.

Akgül sadece İnternet’i Türkiye’ye getirmekle yetinmedi, Bilkent Üniversitesi’nde çalıştığı uzun yıllar boyunca bu sistemin Türkiye’de yaygınlaşması için olağanüstü bir çaba gösterdi. Bu çabanın önemi Türkiye’de ve dünyadaki genel eğilimin aksine çalışmalarını akademinin kalın duvarlarına hapsetmek yerine tüm halka maletmek arzusundan ve bu konudaki benzersiz başarısından kaynaklanıyor. Bu kapsamda geleneksel hale gelen yıllık Akademik Bilişim ve INET-TR konferanslarını düzenledi, yaşamının son yıllarında da Kamunet konferanslar dizisini başlattı. 13 Nisan 1993’te Türkiye’den İnternet’e ilk bağlantının gerçekleştirilmesi nedeniyle her sene bunun yıldönümünde “İnternet haftası” etkinlikleri düzenledi. “İnternet yaşamdır” sloganıyla gerçekleştirilen bu etkinlikler İnternet’in bugünkü yaygınlığına kavuşmasına önemli katkı sağladı. Akgül bilginin ve bilgiyi işleyip depolayan yazılım sistemlerinin tüm insanlığın malı olduğunu düşünürdü. Bundan hareketle nasıl çalıştığı ve ne yaptığı belli olan açık kaynak kodlu özgür yazılım sistemlerinin yılmaz bir savunucusuydu. Edward Snowden’ın ifşaatlarıyla her birisinin casusluk aracı olarak çalıştıklarını öğrendiğimiz Windows gibi ticari yazılım sistemlerine karşı vargücüyle mücadele etti. Tüm hayatı boyunca başta Linux işletim sistemi olmak üzere özgür yazılım sistemlerinin yaygınlaşması için çalıştı. Bu kapsamda yine geleneksel hale gelen Linux Yaz Okulu’nu başlattı. Son birkaç yılındaki ciddi rahatsızlığı ve bunun gerektirdiği ağır tedavi koşulları bile çalışmalarına hiçbir etki yapmadı.

Ben birkaç projede Mustafa hoca ile birlikte çalışma onuruna eriştim. Bu çalışmalarda kendisinin insanlarda nadir görülen bir özelliği olduğunu fark ettim: İnsan ilişkilerindeki ne derece sıcak ve rahat ise görev konusunda o derece tavizsiz ve ciddi idi. Çok kısa fasılalarla da bir durumdan öbürüne geçebiliyordu. Üstelik bunu yapmacıklıktan uzak bir şekilde çok doğal olarak yapıyordu. Bu doğallık içinde bulunduğu toplulukta görevin en iyi şekilde yapılması gerektiği konusunda zımni bir anlaşmaya yol açıyordu. Kendisini yakından tanımayan kişilere tuhaf veya itici gelebilecek bu özellik sayesindedir ki tamamıyla farklı kafa yapısına sahip kişilerle bile sonuca yönelik anlamlı ilişkiler geliştirebiliyordu. Anadolu’nun ücra kentlerindeki üniversitelerde düzenlediği konferanslardan ve kendi ifadesiyle bu sayede “kente gelen hareketlenmeden” kaynaklanan mutluluğunun bizzat şahidiyim.

Bilgisayar Trabzon’a gelmeden…

Necdet Bulut 1974’te Purdue’dan döndükten sonra o zamanların “yardımcı profesör” unvanıyla ODTÜ’de çalışmaya başladı. Ertesi sene ODTÜ Bilgisayar Merkezi’nin yöneticisi oldu. Bulut ODTÜ geleneği kapsamında sadece akademik faaliyetlerde değil, aynı zamanda siyasi ve mesleki örgütlenme alanlarında çok faaldi. 1975’te üstlendiği Türkiye Bilişim Derneği Genel Başkanlık görevinin yanında Tüm Öğretim Üyeleri Derneği’nin Genel Yazmanlığını da yapıyordu. 1977 seçimlerinde üyesi olduğu Türkiye İşçi Partisi’nden İzmir milletvekili adayı oldu, ancak seçilemedi. 1978’de ders vermek için gittiği Karadeniz Teknik Üniversitesi aynı yıl kendisinden yeni oluşturulan Bilgisayar Merkezi’ni hayata geçirmesini istedi. Bulut’un bu görevi kabul etmesiyle sipariş edilen bilgisayar henüz Trabzon’a gelmeden katiller bu değerli insanın hayatına son verdiler.

Necdet Bulut’un ODTÜ’deki son dönemlerinde ben ODTÜ’ye lisans öğrencisi olarak girdim. Ancak ne yazık ki kendisiyle tanışma fırsatım olmadı. ODTÜ’deki eğitimini 1974’te tamamlayan Mustafa Akgül ile ise uzun yıllar sonra meslektaş olarak tanıştım. Bu iki insanın eylemleri hiçbir kişisel menfaat gözetmeden başkalarının yararı için neler yapılabileceği konusunda hepimize örnek oldu. Hem akademisyen hem de bilgiişlem meslek erbabı olarak gururla andığımız bu hocalarımızın çalışkanlıklarının ve fedakarlıklarının genç meslektaşlarımızın yolunu aydınlatmasını umuyorum.