Şili'de 11 Eylül 1973'te ABD öncülüğünde yapılan askeri darbenin yıldönümünde, cunta döneminde katledilenleri unutmamak ve darbeyle hesaplaşmak için alanlara çıkan on binlere polis saldırdı
11 Eylül 1973'te Salvador Allende yönetimindeki hükümeti devirmek amacıyla ABD desteği ve General Augusto Pinochet öncülüğünde yapılan askeri darbeyi protesto etmek, darbecilerle hesaplaşmak ve cunta döneminde katledilen 3 binden fazla kişiyi anmak için on binlerce Şilili başkent Santiago'da bir araya geldi.
Aylardır gençlik hareketinin yükselişi ile birlikte iktidarın sallandığı ülkede eski devlet başkanı Salvador Allende başta olmak üzere cunta döneminde katledilenlerin resimleri taşındı.
'Pinochet darbesi Pinera ile sürüyor'
Mart 2010'da devlet başkanlığı görevine gelen ve ülkenin en zengin isimlerinden olan Pinera'nın bir yandan neoliberal politikaları uygularken, bir diğer yandan hak arama taleplerine karşı baskı ve şiddet aygıtlarını devreye sokmasına karşı ülkede öfke yükseliyor. Pinera'nın Pincohet döneminin ardılı olduğunu ifade eden ve "Pinochet darbesi Pinera ile sürüyor" pankartı açan binlerce kişi Santiago'daki yürüyüşün ardından La Moneda Meydanı'nda bir araya geldi.
Devlet başkanlığı binasına yürüyerek Pinera'dan hesap soracaklarını söyleyen kitleye polis sert bir biçimde müdahale etti. Tazyikli su ve biber gazı ile yapılan polis saldırısına Şilililer taşlarla karşılık verdi ve çatışmalar saatlerce sürdü. Çatışma sonucunda 20 kişi gözaltına alındı, onlarca kişi yaralandı.
11 Eylül 1973, 12 Eylül 1980'in provası
ABD tarafından rejimin dönüşüm tehlikesi olduğu ülkelerde uygulamaya konulan askeri darbe yönteminin ilk uygulama yeri Şili oldu. 1973'te sosyalist devlet başkanı Salvador Allende'ye karşı gerçekleşen darbenin ardından General Pinochet yönetime geldi. Pinochet döneminde yaşananların tablosu ülkemizde yaşanan 12 Eylül bilançosundan farksız değil.
General Pinochet, 11 Eylül 1973'ten 11 Mart 1990'a kadar ülkeyi askeri diktatörlük rejimi altında yönetti. Darbenin ardından 100 binden fazla kişi gözaltına alındı, 40 bin kişi tutuklandı. On binlerce kişi işkence görürken, 3 bin kişi gözaltına öldürüldü. Binlerce kişinin de kaybedildiği darbe döneminde 200 bin kişi de ülkeyi terk etmek zorunda bırakıldı. 25 bin öğrenci, bin öğretim görevlisi üniversitelerden çıkarılırken, 200 bin işçi de işlerinden kovuldu. Şili'de 1973'te yüzde 6 olan işsizlik oranı, Pinochet'in görevi bıraktığı 1990'da yüzde 35'e yükseldi.
Darbede ABD'nin rolü büyük
Pinochet tarafından gerçekleştirilen darbenin arka planında ABD'nin olduğu pek çok belge ile kanıtlanmıştı. 16 Ekim 1970 tarihinde yayımlanan CIA belgelerinde Şili'deki Allende yönetiminin kıta için tehlike oluşturduğu ifade edilerek Şili'de bir askeri darbenin koşullarının oluşturulması için çalışmaların başlaması direktifi verilmişti.
ABD Başkanı Nixon'un 9 Ekim 1973'teki telefon görüşmeleri de Şili'deki darbede ABD'nin rolünü açıkça ortaya koymuştu.Nixon, ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ile yaptığı telefon görüşmesinde darbenin başarıya ulaşmış olmasından dolayı duyduğu mutluluğu paylaşarak "Darbenin başarılı olması için ellerinden geleni yaptıklarını ve ülkede gerekli koşulları oluşturduklarını" söylüyordu.
Henry Kissinger da darbenin ardından yaptığı açıklamalarda "Ülkesinin insanlarının sorumsuzluğu yüzünden bir ülkenin daha komünist olmasına seyirci kalamayız. ABD'nin meseleleri, Şilili insanların kararına bırakılamayacak kadar önemlidir" demişti.
Şili'de darbeyle hesaplaşma mücadelesi
Şili halkı, kararlarının 'ABD'nin meselelerinden önemsiz olduğu' belirtilerek darbeyi yaşamış olsa da darbeyle hesaplaşmaya erken başladı. 1993 yılında darbede görev almış bazı subaylar ve albaylar insan hakları ihlallerinde bulunmak, işkence yapmak, kasıtlı cinayet işlemek suçlamalarıyla yargılanmaya başladı. Çıkarılan çok sayıda yasa ile darbe yönetiminde getirilen yetkiler kaldırıldı, kimi yasalarda değişiklikler yapıldı.
2009 yılında ise darbe döneminde işledikleri cinayet işleme, kaçırma, işkence yapma suçlamalarından dolayı 129 eski gizli polis yargılanarak mahkum edildi. Davaların ardından 26 yıldır Şili dışında yaşamak zorunda kalan yüzlerce kişi ülkeye döndü.
General Pinochet ise 1998 yılında İngiltere'de tutuklandı ve yurtdışına çıkma yasağı kondu. Ancak sağlık sorunları gerekçe gösterilerek serbest bırakıldı. Şili'de Pinochet'in yargılanması ile ilgili açılan yüzden fazla dava ise tıpkı Türkiye'deki gibi darbe anayasasında darbecilerin yargılanamayacağına dair hükmün bulunması nedeniyle geri döndü.
Pinochet, 2006 yılında Santiago'da tedavi gördüğü askeri hastanede 91 yaşında öldü. Ölümünden iki hafta önce bir gazeteye demeç veren general, darbe sonrasında gerçekleştirilen tüm uygulamaların sorumluluğunu üstlendi ancak "O günün koşulları onu gerektiriyordu" açıklamasında bulundu.
LatinBilgi.net
