Dış iskelet: İnsanlığa yararı nasıl olacak?

Dış iskelet işçinin çalışmasına yardımcı olarak ve verimi artırarak patrona daha fazla kazandırmak için mi kullanılmaktadır yoksa işçi sağlığı açısından bir ilerleme olarak ele alınabilir mi?

Dış iskelet: İnsanlığa yararı nasıl olacak?

Her yenilik ya da yeni teknoloji insanlığa yararlı olur mu? Tartışılması gereken uzun bir konu.

Ünlü iktisatçı Joseph Schumpeter’in “yaratıcı yıkım” kavramı yenilikle ilgili olup kapitalizmin gelişmesini bu açıdan açıklar.

Yeniliğin, yeni teknolojinin özellikle uzun vadede iktisadi, toplumsal ve ekolojik sonuçlarını kestirmek zor. Ayrıca yenilik ya da teknolojinin amacı sorgulanmalı. İnsan refahı için mi yoksa verimliliği, kazancı artırmak için mi? Yenilik kitle imha silahı olabileceği gibi iş yaşamında, tıp alanında yaşam kurtarabilir.

Tekniğe, yeniliğe karşı değiliz ama tekniğin tanrılaştırılmasına, akıl dışı inancına karşıyız.

Gandi’nin dediği gibi “makineye karşı değilim, makinenin tutkusuna karşıyım”.

Tarafsız teknik yoktur, piyasaya sunulan teknik vardır.

İnsanı kullanımdan atacak, düşürecek tekniğe karşıyız.

Kapitalist sistemin “tekniği de insanlığın hizmetinde kullanıyorum” sözünün ardına sığınarak insanı ve doğayı mahvetmesine, kör ilerlemesine karşıyız.

Konumuz dış iskelet. Proje ve uygulamaları giderek artıyor.

2025 yılında piyasasının 3,3 milyar dolara ulaşacağı hesaplanıyor.

Bugün Japonya’da kullanılan dış iskelet sayısı yaklaşık 1 milyon!

Dünya genelinde ise 2,6 milyon dış iskelet olduğu söyleniyor.

Nedir dış iskelet?

Hayvan dünyasından bizim dünyamıza biyotaklit yoluyla geçen bir kavram ve teknik.

Omurgasız hayvanlardan eklembacaklılar ve yumuşakçalarda görülen ve vücudu koruyan iskelet türü. Canlıları dış tehlikelerden korur. Su ve ısı kaybını önler.

İnsanların ürettiği dış iskelet de insanları korumayı ve yardım etmeyi amaçlar.

Fiziki yükün azaltılması ve/ya da kas-iskelet bozukluklarına yardımcı olan insanın yarattığı bir iskelet/makinedir.

“Artırılmış insan”ı yaratmada kullanılır. Kapitalist sistem için ise bu “artırılmış ve verimli işçi” anlamına gelmektedir.

Dünyanın değişik ülkelerinde farklı uygulamaları ve üretimleri olduğu gibi bu konuda çalışan önemli sayıda firma vardır.

Dış iskelet genellikle dört alanda kullanılmaktadır: Önem sırasına göre bu alanlar:

  • İş dünyası
  • Tıp
  • Askeri
  • Mimari

Dış iskelet bütün vücudu kapladığı gibi sadece kol, sırt ve bacak gibi organlarda kullanılabilir.

Uygulamaların çoğunluğu iş dünyası ve tıp alanıyla ilgili olup askeri alan da kimi uygulamalar yapılmaktadır. Olimpiyatlar için inşa edilen Pekin olimpiyat stadı ise dış iskelet konusunda verilebilecek en iyi mimari örnektir.

İş dünyası ve dış iskelet

Dış iskelet iş dünyasında ne gibi yararlar sağlayabilir?

İnsanların hareketlerine eşlik ederek özellikle çalışanların sağlığı, güvenliği, makineyle olan irtibatından dolayı ortaya çıkabilecek mekanik, elektrik, termik, gürültü, titreşim gibi sorunlara çözüm getirmeyi amaçlar. Özellikle zorlayıcı yani fiziki güç gerektiren ve tehlike içeren işlerde işçiye yardım olan kol, bacak, sırt gibi yerlere bağlanan aksamlardır. Motor ya da batarya ile çalışırlar. Motorun ağırlığı ve motorun dış iskelet içinde ya da uzağında olup olmaması çalışmayı kolaylaştırır ya da zorlaştırabilir.

Ağırlıkları 15-20 kg olduğu gibi 40-150 kg’ye kadar çıkabilir. Uzaktan denetimli olabilir.

Yapılması istenen uygulamaya göre gücün oranını sayısal olarak hesaplar. İnsan makineye bağlanır ve ağırlığını makineye aktarır.

Ağır yük kaldırıldığında sırt ağrımaz, yaralanmayı engelleyebilir. 90 kiloluk yük 5 kiloluk yüke iner. Ayakta uzun süre kalıp çalışabilirsiniz. Yorgunluk azalır. Dayanıklılığı artırır.

Yapılacak işe göre ellerinizi uzun süre havada ya da vücudunuz eğik olarak uzun süre tutabilirsiniz.

Mikro elektronik ve yapay zekâ yardımıyla dış iskelet boyutları da giderek azalmaktadır.

Dış iskelet kullanan kimi işyerlerinde iş kazalarının azaldığı söylenmektedir (Ford).

Renault fabrikasında 15 kiloluk araba parçalarını işçi kolaylıkla taşımaktadır.

Can damarı motor ya da batarya önemlidir. Motor hidrolik olabileceği gibi benzinli, elektrikli, pnömatik de olabilir. Benzinli olanın gürültüsü fazladır. Elektrikli olanın verimliliği azdır. Pnömatik olanda ise denetim zordur. Bu nedenle hafif, karmaşık olmayan işlerde kullanılır.

Ancak hızları sınırlıdır. Ani hareketler zarar verebilir. Kullanmadan önce eğitim almak gereklidir.

Ayrıca hareket ve çalışma düzeni açısından zorlayıcı duruşlara neden olup denge kaybı, düşme gibi olaylara yol açabilirler. İşçi sağlığını koruyayım derken işçiye zarar verebilir.

Aynı işi dış iskeletle yineleme fiziki bozukluk yaratabilir.

İşte esas sorunda buradadır. Dış iskelet işçinin çalışmasına yardımcı olarak ve verimi artırarak patrona daha fazla kazandırmak için mi kullanılmaktadır yoksa işçi sağlığı açısından bir ilerleme olarak ele alınabilir mi?

Teknolojinin kullanış amacına göre değişir. İşveren tabii ki işçi sağlığını öne sürecektir. Ağır, tehlikeli iş yapanları düşündüğünü söyleyerek dış iskelete yatırım yaptığını ileri sürecektir ve beyinleri yıkayacaktır. Dış iskelet ile işçinin çalışma koşulları arasında kurulacak bağlara ve uygulamada yapılan deneylere göre değerlendirmek yararlı olacaktır.

Tıp dünyası ve dış iskelet

Tıp alanında özellikle engellilere (felçliler, kas güçsüzlüğüne sahip olanlar) yardımcı olmak amacıyla dış iskeletler üretilmekte ve uygulamaları engelliler üzerinde denenmektedir. Başarılı sonuçlar alınmıştır. Düşünceyle çalışan ve alıcılarla donatılı dış iskeletler (beyne implantlar yerleştirerek) felçli hastaların yürümesini ve dolayısıyla bağımsız olarak yaşama tutunmalarını sağlamaktadır. Kimi kez yürüyüşlerde hastaların düşmeyi önlemek için baston kullanmaları gerekebilir. Hemşireler üzerinde deneyimler yapılmaktadır. Ağır hastaları çevirmekte güçlük çeken hemşireler bağlandıkları dış iskeletle 4-6 kişinin yapacağı işi tek başına yapabilmektedirler.

Bir tür elektronik kas/organdır. Genelde malzeme olarak titan kullanılır ve hafiftir. 3D ile üretilenler vardır.

Örneğin 2005 yılında Steven Sanchez bisikletten düşer ve felç olur. 11 yıl sonra ise dış iskeletiyle Vatikan’ı ziyaret eder. 12 kg ağırlığında ve 40 bin dolara mal olan dış iskeleti ile saatte 1,7 km hız yapabilir. Motoru belde olup hız ayarlaması yapabilir.

Ayrıca kişi yürüdükçe makine öğrenir ve algoritma gelişir.

Yaşlı insanların yürümesine yardımcı olarak düşmelerini önler.

Askeri alanda yapılan dış iskeletler askerin daha fazla yük taşımasına (yani silah) yardımcı olur. Yaralanmalarını engelleyebilir (kurşunları durdurarak). 1890 yılında bu konuda ilk bröve alınmış olup piyadelerin yürüyüşüne yardımcı olan pasif iskelet olarak ilk kez düşünülmüştür. Ayaklara bağlı iki çubuk piyadenin yürüyüşünde bastığı yerde şoku özümser. Mekanik enerjiyi alıp veren koşum takımıyla donanımlı bu dış iskelet belirli bir tavır/yürüyüşü kolaylaştırır.

Yapılacak iş ve duruma uyum sağlayan sınırlar içerir.

ABD ordusu TALOS (Tactical Assault Light Operator Suit) adlı projesine 35 milyon dolar yatırım yapmıştır.

Teknolojik gerçekle düş dünyası arasında olan boşluğu doldurmaya yarayan bu tür aletler insan ve makine arasında hala sorunların olduğunu da gösteriyor. Deneysel olarak çalışmaların sürdürüldüğü dış iskelet özellikle engelli ve yaşlıların sorunlarına çözüm getirmeyi amaç edinmeli ve gerekirse ücretsiz olarak dağıtılmalı. Ancak aşılması gereken epeyce yol var. Umarız ki dış iskelet verimlilikten çok bu tür insani amaçlara hizmet etsin.


Kaynaklar

Rene Chartoire: 10 questions sur la capitalisme d’aujourd’hui, Ed. Sciences humaines, 2014.

Serge Latouche: Vers une société d’abondance frugale, Mille et une nuits, 2011.

inrs.fr; industrie- techno.com; nria.fr; lefigaro.fr; rfi.fr; lepoint.fr; cea.fr; fr.wikipedia; futura-sciences.fr; scienceetavenir.fr.

Sendika.Org'u destekle

Okurlarından başka destekçisi yoktur